Zebrano 25 podpisów
Do: Prezes Rady Ministrów Donald Tusk, Minister Cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcin Kierwiński
ŻONATA i ZAMĘŻNY w bazach państwa! Żądamy uznania stanów cywilnych małżeństw osób jednopłciowych
My, niżej podpisani obywatele i obywatelki RP, wnosimy do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcina Kierwińskiego, w porozumieniu z Ministrem Cyfryzacji Krzysztofem Gawkowskim, pod kierownictwem Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska, o przyjęcie jednolitej wykładni dopuszczającej stosowanie w rejestrach państwowych i dokumentach urzędowych określeń:
– „żonata” – wobec kobiety mającej żonę,
– „zamężny” – wobec mężczyzny mającego męża.
Wnosimy również o dostosowanie słowników i pól gramatycznych Systemu Rejestrów Państwowych (aplikacji „Źródło”), wzorów zaświadczeń i instrukcji dla USC oraz przekazanie jednolitych wytycznych wojewodom i kierownikom USC.
UZASADNIENIE
1. Kontynuacja działań administracji
Wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r. (C-713/23) oraz wyrok NSA z 20 marca 2026 r. (II OSK 216/21) doprowadziły do zmiany praktyki transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa osób tej samej płci. NSA wskazał, że ograniczenia techniczne nie mogą usprawiedliwiać niewykonania obowiązków prawnych. Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z 22 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 667, obowiązujące od 23 sierpnia) dostosowało wzory odpisów, a MSWiA w piśmie z 17 września 2026 r. (DSO-WSC.6000.7.9.2026) potwierdziło możliwość sporządzania takich aktów i wydawania odpisów. Kolejnym krokiem jest właściwe określanie stanu cywilnego małżonków.
2. Opinia Rady Języka Polskiego
Rada Języka Polskiego w opinii z 27 kwietnia 2026 r. (DZK-107/W/2026; DZK.4065.1.66.2026), wydanej na wniosek Wiolety Fedorus i podpisanej przez prof. Katarzynę Kłosińską, potwierdziła poprawność form „żonata” (kobieta mająca żonę) i „zamężny” (mężczyzna mający męża). „Zamężny” uznała za bardziej oficjalny odpowiednik potocznego „mężaty”. Są to zatem formy poprawne słowotwórczo i odpowiednie dla języka urzędowego. Opinia dotyczy języka, nie stanowi sama w sobie rozstrzygnięcia prawnego.
3. Jedno słowo zamiast opisu
Stowarzyszenie Urzędników Stanu Cywilnego RP w stanowisku z 8 października 2026 r. zwróciło uwagę, że „żonaty” w odniesieniu do mężczyzny mającego męża i „zamężna” wobec kobiety mającej żonę nie oddają precyzyjnie ich sytuacji. Zaproponowało m.in. opis „pozostający/pozostająca w jednopłciowym związku małżeńskim zawartym za granicą”. To rozwiązanie jest jednak długie, trudniejsze do stosowania w rubrykach i interfejsach oraz odróżnia jedną grupę małżeństw przez wskazanie miejsca ślubu, choć inne określenia stanu cywilnego tego nie czynią. Formy „żonata” i „zamężny” są krótkie, jednoznaczne i symetryczne wobec „żonaty” i „zamężna”. Jak SUSC RP wyjaśniło w korespondencji z 4 listopada 2026 r., przygotowując stanowisko, nie znało opinii RJP, a propozycja opisowa miała wskazać problem, nie przesądzać docelowego rozwiązania.
4. Zgodność z prawem o aktach stanu cywilnego
Art. 29 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 393) wymienia osiem określeń: panna, kawaler, zamężna, żonaty, rozwiedziona, rozwiedziony, wdowa i wdowiec, lecz nie przypisuje ich wprost do płci osób ani współmałżonków. MSWiA w piśmie z 17 września 2026 r. uznało tradycyjne przyporządkowanie za kwestię językową, a nie odrębne zagadnienie prawne. Postulowane formy opisują istniejący stan pozostawania w małżeństwie, bez tworzenia nowego rodzaju małżeństwa czy kategorii stanu cywilnego. Wnosimy o przyjęcie takiej wykładni i jej jednolite stosowanie.
5. Poprawność języka urzędowego
Art. 3 ustawy o języku polskim nakłada na organy władzy publicznej obowiązek dbania o poprawne używanie języka. Zróżnicowanie form rodzajowych jest w praktyce urzędowej powszechne: choć ustawy wprost definiują pojęcia w formie męskiej, takie jak „podejrzany” i „oskarżony” (art. 71 kpk), „powód” (art. 189 kpc) czy „spadkobierca” (art. 1025 § 1 kc), to w codziennej praktyce kancelaryjnej i dokumentach sądowych powszechnie i bez przeszkód stosuje się formy „podejrzana”, „oskarżona”, „powódka” czy „spadkobierczyni” — bez tworzenia nowych instytucji prawnych.
6. Wdrożenie techniczne
Art. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego określa zadania ministra właściwego do spraw informatyzacji związane z rejestrem, a art. 8 ustawy o ewidencji ludności przewiduje oddzielne dane o stanie cywilnym, płci i małżonku. Pozwala to postulować dostosowanie sposobu wyświetlania nazw stanu cywilnego bez zmiany jego kodów w PESEL. Potrzebne są aktualizacje słowników, formularzy i interfejsów aplikacji „Źródło” oraz jasna instrukcja dla urzędników, nie zaś tworzenie odrębnego systemu rejestracji.
7. Równość i poszanowanie życia rodzinnego
Art. 32 i 47 Konstytucji RP chronią równość wobec prawa oraz życie prywatne i rodzinne. Osoby, których zagraniczne małżeństwa zostały transkrybowane, powinny otrzymywać dokumenty opisujące ich sytuację prawdziwie, precyzyjnie i z poszanowaniem godności, bez odmiennych i rozbudowanych formuł przeznaczonych wyłącznie dla jednej grupy obywateli.
Apelujemy o przyjęcie i przekazanie jednolitej wykładni oraz wdrożenie wskazanych zmian w dokumentach i systemach administracji. To logiczne dopełnienie już przeprowadzonych dostosowań, oparte na stanowiskach RJP, MSWiA i SUSC RP.
Dlaczego ta sprawa jest ważna?
Dzisiaj w Polsce urzędowe formularze zmuszają kobiety mające żonę do określania się jako „zamężna”, a mężczyzn mających męża jako „żonaty”. To nie tylko absurdalny błąd językowy ale przede wszystkim codzienne naruszanie godności setek Polek i Polaków.
Po historycznych wyrokach sądów, państwo polskie zaczęło w końcu rejestrować małżeństwa osób tej samej płci zawarte za granicą. To wielki krok naprzód ale systemy informatyczne i urzędowe procedury utknęły w martwym punkcie. Przez brak odpowiednich rubryk w rządowej aplikacji „Źródło”, obywatele i obywatelki RP otrzymują dokumenty, które wyglądają jak urzędowa pomyłka.
Ta zmiana nic państwa nie kosztuje, a dla wielu osób oznacza koniec upokorzeń w urzędach. Rada Języka Polskiego oficjalnie potwierdziła, że formy „żonata” oraz „zamężny” są w pełni poprawne. Nie ma żadnych barier prawnych ani językowych – jedyną przeszkodą jest brak technicznej aktualizacji i jasnych wytycznych dla urzędników.
Nie możemy pozwolić na to, by biurokracja stała ponad godnością człowieka i logiką języka. Państwo polskie musi traktować wszystkich swoich obywateli z szacunkiem, a ich życie rodzinne opisywać w dokumentach precyzyjnie i prawdziwie. Podpisz petycję i żądaj od MSWiA oraz Ministerstwa Cyfryzacji natychmiastowego usunięcia tego absurdalnego błędu!