NASZ TROTYL, NASZA ODPOWIEDZIALNOŚĆ! Dość polskiego współudziału w ludobójstwie w Gazie!

Mimo rządowych deklaracji zaprzeczających bezpośredniej sprzedaży broni do Izraela, w latach 2024–2026 Polska wyeksportowała bezpośrednio do Izraela broń i amunicję o ujawnionej wartości co najmniej 1,96 mln zł oraz materiały wybuchowe i wyroby pirotechniczne za co najmniej 1,88 mln zł. Domagamy się wstrzymania obrotu bronią, amunicją, komponentami, materiałami wybuchowymi, technologiami i usługami wojskowymi, w tym tranzytu, transportu i obsługi logistycznej. Zakaz powinien obejmować także dostawy pośrednie, jeżeli Izrael jest końcowym użytkownikiem albo istnieje poważne ryzyko, że uzbrojenie do niego trafi.

Polska jako strona Konwencji o ludobójstwie ma obowiązek aktywnie zapobiegać tej zbrodni i rozliczać jej sprawców. Według Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS) obowiązek powstaje, gdy państwo wie lub powinno wiedzieć o poważnym ryzyku ludobójstwa, i wymaga wykorzystania wszystkich rozsądnie dostępnych środków – czyli przynajmniej od stycznia 2024, gdy MTS potwierdził ryzyko ludobójstwa w Strefie Gazy. W kwietniu 2024 r. MTS wskazał na znaczenie tego obowiązku także w kontekście transferów uzbrojenia i ryzyka jego użycia z naruszeniem Konwencji lub międzynarodowego prawa humanitarnego.

Stany Zjednoczone nie mają własnej produkcji trotylu, a polskie dostawy pokrywają około 90% ich zapotrzebowania. Polski trotyl jest kluczowym składnikiem produkowanych w USA bomb serii Mk 80 i pocisków artyleryjskich 155 mm, przekazywanych Izraelowi w dziesiątkach tysięcy sztuk. W pierwszych dziewięciu miesiącach ludobójstwa USA przekazały Izraelowi co najmniej 14 tys. bomb Mk 84 ważących blisko tonę; w niespełna rok Izrael zrzucił na mniejszą od Warszawy Gazę około 30 tys. bomb jednotonowych, a w pierwszych siedmiu tygodniach ostrzelał ją 90 tys. pocisków artyleryjskich.

Domagamy się zatrzymania dostaw bezpośrednich i eksportu do państw trzecich, w tym USA, jeżeli trotyl służy tam do produkcji uzbrojenia dla Izraela. Kontrola musi obejmować rzeczywiste przeznaczenie materiału i dalszy łańcuch dostaw.

„Jeżeli polski trotyl trafia do łańcucha produkcji bomb używanych w Gazie, to Polska nie jest poza tym, co się dzieje. Dla mnie jest w to włączona.”
 — Ramzi Al Juiadi, Palestyńczyk z Gazy, związany z Polską od lat 80.

Czysty trotyl został wyłączony z wykazu uzbrojenia i nie znajduje się ani na polskiej, ani na unijnej liście produktów podwójnego zastosowania wymagających standardowego zezwolenia eksportowego. Domagamy się objęcia jego eksportu obowiązkiem uprzedniego zezwolenia oraz badania przeznaczenia materiału, końcowego użytkownika uzbrojenia i ryzyka wykorzystania go do ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennych lub innych poważnych naruszeń prawa humanitarnego.

26 czerwca 2026 r. międzynarodowe organizacje praw człowieka: Hind Rajab Foundation, International Federation fo Human Rights i European Legal Support Center złożyły na podstawie raportu „Brakujący składnik: polski trotyl”, zawiadomienie o podejrzeniu pomocnictwa do ludobójstwa i innych zbrodni międzynarodowych przez osoby związane z Nitro-Chemem. Dotyczy ono bezpośrednich dostaw materiałów wybuchowych do Izraela oraz wykorzystania polskiego TNT w USA do produkcji amunicji, która mogła być następnie przekazywana Izraelowi.

Domagamy się rzetelnego, niezależnego i wolnego od nacisków politycznych oraz wpływu interesów sektora zbrojeniowego zbadania wszystkich okoliczności wskazanych w zawiadomieniu. 

„Jedna z tych bomb została zrzucona na dom moich bliskich, sąsiadów — zabili 13 osób, w większości małe dzieci, a moja rodzina i ja zostaliśmy przysypani gruzami […] Chcemy wiedzieć, czy polski trotyl był użyty do produkcji bomby, którą na nas zrzucono. Domagamy się więc rzetelnego śledztwa.”
 — Amjad Agha, Palestyńczyk z Gazy, obywatel Polski, ocalały z ludobójstwa.

Domagamy się sfinansowania przez Skarb Państwa kompleksowego przebadania i likwidacji zanieczyszczeń po dawnych Zakładach Chemicznych ZACHEM – Ciech (Qemetica) oraz obszarów migracji zanieczyszczeń; publicznego monitoringu wód, gleby i powietrza; niezależnej kontroli ścieków Nitro-Chemu obejmującej TNT, DNT i inne nitrozwiązki; oraz badań zdrowotnych i epidemiologicznych mieszkańców bydgoskiego osiedla Łęgnowo Wieś i terenów przyległych. Społeczność lokalna powinna mieć udział w decyzjach i dostęp do pełnej o informacji o remediacji. Planowana rozbudowa produkcji trotylu powinna podlegać kompleksowemu i jawnemu nadzorowi środowiskowemu.

Mieszkańcy Gdańska, szczególnie Nowego Portu i obszarów przy trasach transportowych i infrastrukturze portowej, nie powinni być narażani na możliwe do uniknięcia ryzyko regularnego transportu dużych ilości trotylu. Domagamy się przeglądu zasad bezpieczeństwa, tras transportu i procedur awaryjnych oraz ograniczenia do minimum przewozu materiałów wybuchowych przez obszary zamieszkane. Ochrona życia i zdrowia mieszkańców musi mieć pierwszeństwo przed wygodą logistyczną przedsiębiorstw.

Polska pokazała po rosyjskiej napaści na Ukrainę, że poważne naruszenia prawa międzynarodowego wymagają konkretnych reakcji państw trzecich - sankcji, ograniczenia relacji handlowych, politycznych i dyplomatycznych oraz stanowczych działań na rzecz pociągnięcia do odpowiedzialności sprawców zbrodni. Stosowanie prawa międzynarodowego nie może być wybiórcze.

Odmawiając wszczęcia postępowania w sprawach dotyczących izraelskich zbrodni, nasze państwo przyczynia się nie tylko do rozkładu porządku prawnomiędzynarodowego, ale również osłabia fundamenty polskiej demokracji, w tym praworządność, wolność słowa i niezależność wymiaru sprawiedliwości.